Bloedwaarden uitgelegd

Je bloedonderzoek is binnen. Je krijgt een tabel met afkortingen, getallen en hier en daar een sterretje. Met een paar sleutels lees je dat verslag al veel beter: wat elke lijn meet, wat het bereik ernaast betekent en wanneer een afwijking de moeite is om aan te kaarten. In deze blogpost overlopen we de lijnen die je op een Belgisch labo-verslag het vaakst tegenkomt.

Hoe lees je een labo-verslag?

Elke lijn op je verslag heeft dezelfde opbouw:

• De naam van de test: vaak een afkorting, zoals Hb of TSH.
• Je resultaat: het getal dat het labo in jouw bloed gemeten heeft.
• De eenheid: bijvoorbeeld g/dL of mg/dL. Die verschilt soms tussen labo's, dus vergelijk alleen getallen met dezelfde eenheid.
• Het referentiebereik: de waarden die het labo bij gezonde mensen vindt.

Een waarde buiten dat bereik krijgt meestal een markering, zoals een sterretje, een pijltje of een vetgedrukt cijfer. Elk labo doet dat op zijn eigen manier.

Wat betekent het referentiebereik?

Het referentiebereik is geen grens tussen gezond en ziek. Het is het bereik waarbinnen 95 procent van de resultaten van gezonde mensen valt. Dat betekent ook dat 5 procent van de gezonde mensen erbuiten valt, zonder dat er iets aan de hand is.

Een paar dingen om te onthouden:

• Elk labo heeft zijn eigen bereik. Meetmethode en toestellen verschillen. Kijk dus altijd naar het bereik dat naast je eigen waarde staat.
• Eén afwijkende waarde zegt weinig op zich. Waarden schommelen van dag tot dag, en hangen af van wat je at, hoe je sliep en of je net ziek was.
• Hoe meer testen, hoe groter de kans op een sterretje. Op een verslag met veertig lijnen zijn een of twee kleine afwijkingen heel gewoon.
• Bij sommige waarden kijkt je arts verder dan het bereik. Bij cholesterol hangt wat goed is voor jou af van je totale risico op hart- en vaatziekten.

Het bloedbeeld

Het bloedbeeld telt en meet je bloedcellen. Het staat bijna altijd bovenaan.

• Hemoglobine (Hb): het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Een lage waarde kan wijzen op bloedarmoede.
• Hematocriet (Ht): welk deel van je bloed uit rode bloedcellen bestaat.
• Rode bloedcellen (RBC of erytrocyten): het aantal rode bloedcellen.
• MCV, MCH en MCHC: hoe groot je rode bloedcellen gemiddeld zijn en hoeveel hemoglobine ze bevatten. Ze helpen je arts de oorzaak van bloedarmoede te vinden. Meer daarover lees je in MCV, MCH en MCHC.
• RDW: hoeveel je rode bloedcellen onderling in grootte verschillen.
• Witte bloedcellen (WBC of leukocyten): je afweercellen. Ze stijgen vaak tijdelijk bij een infectie.
• Bloedplaatjes (trombocyten): de cellen die helpen om je bloed te laten stollen.

Cholesterol en bloedvetten

• Totale cholesterol: alle cholesterol in je bloed samen.
• LDL-cholesterol: de 'slechte' cholesterol, die zich kan ophopen in je bloedvaten.
• HDL-cholesterol: de 'goede' cholesterol, die overtollige cholesterol afvoert.
• Triglyceriden: vetten in je bloed. Ze stijgen na een maaltijd, daarom vraagt je arts soms om nuchter te komen.

Bloedsuiker

• Glucose: je bloedsuiker op het moment van de bloedafname. Nuchter of niet maakt hier een groot verschil.
• HbA1c: je gemiddelde bloedsuiker over de laatste twee à drie maanden. Eén uitschieter na een zoet ontbijt verandert hier weinig aan.

Nieren

• Creatinine: een afvalstof van je spieren die je nieren uit je bloed filteren. Wie veel spiermassa heeft, heeft vaak een wat hogere waarde.
• eGFR: een schatting van hoe goed je nieren filteren, berekend uit je creatinine, je leeftijd en je geslacht.

Lever

• ALT (GPT) en AST (GOT): enzymen uit je levercellen. Ze stijgen als levercellen onder druk staan, bijvoorbeeld bij leververvetting, alcohol of sommige geneesmiddelen.
• Gamma-GT: een leverenzym dat onder meer reageert op alcohol en op de galwegen.
• Alkalische fosfatase: een enzym uit je lever, galwegen en botten.

IJzer, schildklier, ontsteking en vitamine D

• Ferritine: je ijzervoorraad. Een lage waarde wijst op een tekort. Bij een ontsteking kan ferritine stijgen, waardoor een tekort soms verborgen blijft.
• TSH: het hormoon waarmee je hersenen je schildklier aansturen. Een hoge TSH past bij een trage schildklier, een lage TSH bij een te snelle.
• CRP: een eiwit dat stijgt bij ontsteking of infectie. De hs-CRP meet hetzelfde eiwit, maar gevoeliger, en toont ook lichte ontsteking.
• Vitamine D: meestal gemeten als 25-OH-vitamine D. In België ligt die waarde in de winter vaak lager, omdat je huid dan weinig zon krijgt.

Een waarde buiten het bereik: wat nu?

Een sterretje is een reden om het gesprek aan te gaan, geen diagnose. Je arts kijkt naar het geheel: je klachten, je voorgeschiedenis, je medicatie en de rest van je bloedwaarden.

• Bespreek je resultaten met je huisarts, zeker als je niet zeker weet wat een markering betekent.
• Noteer vooraf je vragen: welke waarde, sinds wanneer, en of je klachten hebt die erbij passen.
• Vergelijk met vroegere resultaten. Een waarde die al jaren stabiel net buiten het bereik ligt, is iets anders dan een plotse verandering.
• Laat een afwijking soms gewoon herhalen. Veel kleine afwijkingen zijn bij een volgende meting verdwenen.
• Begin niet op eigen houtje met supplementen op basis van één waarde. Te veel ijzer of vitamine D is ook niet goed.

Conclusie

Je labo-verslag is minder cryptisch dan het lijkt. Elke lijn meet iets concreets, en het bereik ernaast vertelt je waar de meeste gezonde mensen liggen. Een sterretje is een vraag, geen antwoord. Neem je verslag mee naar je huisarts en bekijk het samen. Wil je je waarden in één overzicht zien? Synapse leest de pdf van je labo en legt elke waarde uit in gewone taal.

Bronnen

NVKC - Wat betekenen de referentiewaarden bij mijn uitslag?

NVKC - Compleet bloedonderzoek

Gezondheid en Wetenschap - Laboratoriumtests door de huisarts

American Family Physician - Evaluation of Microcytosis