Epigenetische ruis

Wat is epigenetische ruis

Epigenetische ruis verwijst naar willekeurige veranderingen in de epigenetische markers van ons DNA die optreden naarmate we ouder worden. Deze markers bepalen welke genen worden aan- of uitgezet zonder de onderliggende DNA-sequentie te veranderen. Epigenetica speelt een cruciale rol in het reguleren van genexpressie, en als dit proces verstoord raakt, kan dit leiden tot een reeks gezondheidsproblemen, waaronder veroudering, verminderde orgaanfunctie en een verhoogd risico op chronische ziekten zoals kanker en hartziekten.

De rol van methylatie in de epigenetica

Methylatie is een van de belangrijkste epigenetische processen. Het betreft de toevoeging van een methylgroep aan DNA, wat invloed heeft op de genexpressie. Dit proces is essentieel voor het bouwen en herstellen van DNA, de aanmaak van RNA en eiwitten, en het reguleren van neurotransmitters. Wanneer de methylatiecapaciteit vermindert, ontstaan er problemen zoals verhoogde niveaus van homocysteïne, een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Daarnaast kan een verminderde methylatie leiden tot de ophoping van toxische stoffen, wat de veroudering en ziektevorming versnelt.

Oorzaken van epigenetische ruis

Naarmate we ouder worden, neemt de efficiëntie van onze methylatiecapaciteit af, wat bijdraagt aan epigenetische ruis. Dit kan veroorzaakt worden door:

• Voedingstekorten: Gebrek aan essentiële voedingsstoffen zoals foliumzuur en vitamine B12, die cruciaal zijn voor de methylatiecyclus.
• Leefstijl en omgevingsfactoren: Blootstelling aan toxines, stress, slechte voeding en onvoldoende slaap kunnen allemaal bijdragen aan epigenetische ruis.
• Chronische ziekten en ontstekingen: Langdurige ontstekingsreacties en chronische ziekten verstoren de normale methylatieprocessen.

Gevolgen van verminderde methylatie

Een verstoorde methylatiecyclus kan leiden tot:

• Verhoogde homocysteïne-niveaus: Dit verhoogt het risico op hart- en vaatziekten.
• Stapeling van toxische stoffen: Omdat methylatie helpt bij het detoxificeren van giftige stoffen, leidt een verlaagde capaciteit tot de ophoping van schadelijke stoffen in het lichaam.
• Versnelde veroudering en ziektevorming: Verminderde methylatie draagt bij aan cellulaire veroudering en verhoogt het risico op chronische ziekten.

Het tegengaan van epigenetische ruis: de rol van voeding

Om epigenetische ruis tegen te gaan, is het belangrijk om de methylatiecyclus te ondersteunen. Dit kan door middel van voeding en supplementen:

Foliumzuur en vitamine B12

Deze twee voedingsstoffen spelen een essentiële rol in de methylatiecyclus. Een tekort aan foliumzuur of vitamine B12 kan leiden tot een verstoring van de cyclus, met als gevolg verhoogde homocysteïne-niveaus en een verminderde methylatiecapaciteit.

Of je genoeg hebt, zie je in je bloed. Synapse hanteert daarbij strengere ondergrenzen dan veel richtlijnen: functionele markers zoals methylmalonzuur en homocysteïne komen pas boven die grenzen op hun optimale waarde. De afkapwaarden hieronder zijn die van onze referentiegids.

• Foliumzuur: optimaal is 4,5 tot 16 ng/mL. Tussen 3 en 4,5 ng/mL is je foliumzuur te laag, en bij 3 ng/mL of minder spreken we van een tekort. Extra aandacht is nodig bij inflammatoire darmziekten, coeliakie, alcoholmisbruik of chronisch medicijngebruik.
• Vitamine B12: optimaal is 350 pg/mL of meer, tot de bovengrens van je labo. Tussen 180 en 350 pg/mL is je vitamine B12 te laag, en bij 180 pg/mL of minder spreken we van een tekort. Staat er ng/L op je labverslag? Dat is dezelfde waarde.

Supplementen: wanneer zijn ze nodig?

Supplementen kunnen nodig zijn wanneer je lichaam via je voeding niet genoeg foliumzuur of vitamine B12 binnenkrijgt. Laat je waarden meten voor je start: zo weet je of een supplement zin heeft.

• Foliumzuur: een supplement kan nuttig zijn als je foliumzuur onder 4,5 ng/mL zit, zeker bij inflammatoire darmziekten, coeliakie, alcoholmisbruik of chronisch medicijngebruik. Bespreek de dosis met je huisarts. 5-MTHF is de biologisch actieve vorm van foliumzuur.
• Vitamine B12: zit je vitamine B12 onder 350 pg/mL, dan kan dat je methylatie verstoren en je homocysteïne verhogen, wat je risico op hart- en vaatziekten verhoogt. Bespreek de dosis met je huisarts. Methylcobalamine is de vorm die je lichaam meteen kan gebruiken.

Door supplementen in te nemen wanneer ze nodig zijn, kan je epigenetische ruis tegengaan, de methylatiecyclus optimaliseren en bijdragen aan een gezondere toekomst.

Conclusie

Epigenetische ruis is een complex maar belangrijk proces dat invloed heeft op onze gezondheid en veroudering. Door bewust te zijn van de oorzaken en gevolgen van verstoorde methylatie en door voedingsstoffen zoals foliumzuur en vitamine B12 op peil te houden, kunnen we de impact van epigenetische ruis verminderen en onze gezondheid op lange termijn verbeteren. Het ondersteunen van de methylatiecyclus is niet alleen essentieel voor de gezondheid van vandaag, maar ook voor een gezonde en vitale toekomst.

Bronnen

Abildgaard, A. et al. Reference intervals for plasma vitamin B12 and plasma/serum methylmalonic acid in Danish children, adults and elderly. Clin Chim Acta 525, 62–68 (2022)

Muskiet, F. A. J. & Mathus-Vliegen, E. M. H. Commentaar op het 'NHG-Standpunt Diagnostiek van vitamine-B12-deficiëntie'. Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk 40, 73–77 (2015)

Vos, M. J. et al. Folate reference interval estimation in the Dutch general population. Pract Lab Med 16, e00127 (2019)

Khan, K. M. & Jialal, I. Folic Acid Deficiency. StatPearls (2023)