Biologische leeftijd berekenen

Je geboortedatum zegt hoe lang je al leeft. Je biologische leeftijd probeert iets anders te vatten: hoe oud je lichaam zich gedraagt. Wie online zoekt, vindt DNA-testen, bloedtesten en gratis rekenmodules, en die geven vaak heel verschillende getallen. Dat is logisch, want ze meten niet hetzelfde. In deze blogpost lees je welke methodes er bestaan, wat elk getal je wel en niet vertelt, en hoe Synapse zijn schatting maakt.

Drie manieren om biologische leeftijd te schatten

1. Epigenetische klokken

Je DNA zelf verandert niet met de jaren, maar de kleine chemische labeltjes erop wel. Die labeltjes, methylgroepen, bepalen mee welke genen aan of uit staan. Onderzoekers ontdekten dat het patroon ervan verschuift met de leeftijd. Een epigenetische klok leest dat patroon af, meestal uit bloed of speeksel, en rekent het om naar een leeftijd.

De eerste klokken, zoals die van Horvath uit 2013, werden getraind om je kalenderleeftijd zo goed mogelijk te voorspellen. Nieuwere klokken zijn getraind op gezondheid: op hoe snel mensen ziek worden of overlijden.

Wat het kan: In grote groepen hangt een "oudere" klok samen met meer ziekte en een kortere levensduur. Voor onderzoek is dat een krachtig instrument.
Wat het niet kan: Voor één persoon is het getal minder stevig dan het lijkt. Toen onderzoekers hetzelfde staal twee keer maten, verschilde de uitkomst van sommige bekende klokken tot 9 jaar. Verschillende klokken geven ook verschillende leeftijden. En of een lagere klokwaarde ook echt tot een langer of gezonder leven leidt, is nog niet aangetoond.

2. Samengestelde bloedwaarden

Een tweede aanpak gebruikt gewone bloedwaarden. De bekendste is PhenoAge, in 2018 ontwikkeld door Levine en collega's. Het model combineert je leeftijd met negen routinewaarden: je bloedsuiker, een nierwaarde (creatinine), twee leverwaarden (albumine en alkalische fosfatase), een ontstekingswaarde (CRP) en vier waarden van je bloedcellen. Het werd ontwikkeld met gegevens uit een grote Amerikaanse bevolkingsstudie, om te voorspellen wie sneller ziek wordt of overlijdt.

Wat het kan: Het gebruikt goedkope, gestandaardiseerde bloedwaarden die je arts ook kent. Elke waarde heeft een duidelijke betekenis.
Wat het niet kan: Een verkoudheid of een andere infectie kan je CRP en je witte bloedcellen tijdelijk doen stijgen, en dus ook je uitkomst. Het model voorspelt risico's voor groepen, niet jouw persoonlijke toekomst.

3. Risicogebaseerd: de hartleeftijd

De derde aanpak vertrekt van bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten: je leeftijd, je geslacht, je bloeddruk, je cholesterol, of je rookt en of je diabetes hebt. Daaruit berekent een model je risico op een hartinfarct of beroerte. Dat risico wordt vertaald naar een leeftijd: hoe oud is iemand met hetzelfde risico, maar met ideale waarden? Die "hartleeftijd" komt uit de Framingham-studie, een van de langstlopende hartstudies ter wereld.

Wat het kan: Het getal is makkelijk te begrijpen en steunt op risicofactoren die goed onderzocht zijn. Het wijst meteen naar wat je kan veranderen.
Wat het niet kan: Het gaat over je hart en bloedvaten, niet over de veroudering van je hele lichaam. Een overzichtsstudie vond dat een hartleeftijd sterkere gevoelens oproept dan een risicopercentage. Op zich zet het mensen niet vaker aan tot een gezondere leefstijl. Gecombineerd met concrete begeleiding verbeterden de waarden van deelnemers wel.

Hoe nauwkeurig zijn die getallen?

Over de nauwkeurigheid van biologische leeftijd is de wetenschap het nog niet eens. Verschillende methodes geven verschillende getallen voor dezelfde persoon. Meet je twee keer, dan kan het getal ook verschuiven zonder dat er in je lichaam iets veranderde. En geen enkele methode is een diagnose.

Een biologische leeftijd is dus geen exacte meting. Zie het als een samenvatting van risico's in een taal die iedereen begrijpt: jaren.

Hoe Synapse je biologische leeftijd schat

Synapse gebruikt de biologische leeftijd vooral als motivatie: tijd en gezondheid behoren tot wat we het meest waarderen, en dat maakt zo'n getal een krachtige stimulans om iets te veranderen. Daarom kozen we voor een laagdrempelige aanpak, gebaseerd op de methode achter de Heart Age Calculator.

Synapse weegt meerdere risicofactoren en zet ze om in jaren. Zo kan je jaren winnen of verliezen. Wie gezond leeft en gunstige waarden heeft voor hart en stofwisseling, valt biologisch jonger uit dan iemand met ongezonde gewoonten en afwijkende bloedwaarden. Het is geen epigenetische test en geen diagnose. Hoe het precies in elkaar zit, lees je in het hoofdstuk over biologische leeftijd in onze naslaggids.

Wat heb je aan dat getal?

Kijk naar wat erachter zit: Het getal zelf is minder belangrijk dan de factoren die het omhoog of omlaag duwen. Daar zit je ruimte om iets te doen.
Vergelijk appels met appels: Volg je je biologische leeftijd op, gebruik dan telkens dezelfde methode. Getallen uit verschillende testen zijn niet te vergelijken.
Laat je niet afschrikken: Een hoger getal is geen voorspelling van je toekomst. Het zegt dat er winst te halen valt.
Bespreek het met je huisarts: Je arts kan je echte risico op hart- en vaatziekten inschatten en bekijken of er meer nodig is dan een aanpassing in je leefstijl.

Conclusie

Er bestaat niet één biologische leeftijd. Epigenetische klokken lezen labeltjes op je DNA, samengestelde bloedwaarden vatten je bloedonderzoek samen, en de hartleeftijd vertaalt je risico op hart- en vaatziekten naar jaren. Elk getal is een schatting, en over de nauwkeurigheid wordt nog volop gediscussieerd. Gebruik je biologische leeftijd dus als kompas, niet als eindoordeel: het wijst je naar de gewoonten waar voor jou de meeste winst ligt.