# Nutriënten

Source: https://synapse-lifestyle.com/nl/reference-guide/nutrienten

## Vitamine D3

Vitamine D (in het bloed gemeten als 25-hydroxyvitamine D) is een vetoplosbare vitamine die, naast haar klassieke rol in bot- en gebitsgezondheid, ook immuunmodulerende en ontstekingsremmende eigenschappen heeft[1]. Deficiëntie (<20 ng/mL) en insufficiëntie (<30 ng/mL) komen vaak voor en zijn in verband gebracht met diverse acute en chronische aandoeningen.

Over de optimale streefwaarden bestaat echter veel discussie[2, 3]. De NICE-richtlijn hanteert 50–75 nmol/L (ongeveer 20–30 ng/mL) als voldoende, terwijl endocrinologen[4] recentelijk hogere referentiewaarden (75–175 nmol/L, oftewel 30–70 ng/mL) adviseren.

Binnen Synapse sluiten we aan bij deze hogere streefwaarden en hanteren we de volgende afkap waardes:

|  | 25-OH-Vitamine D |
| --- | --- |
| Sterk tekort (rood) | ≤15ng/mL |
| Tekort (oranje) | 15-20ng/mL |
| Licht tekort (geel) | 20-30ng/mL |
| Optimaal (groen) | 30-70ng/mL |
| Hoog (geel) | 70-100ng/mL |
| Zeer hoog (oranje) | precies 100ng/mL |
| Zeer hoog (rood) | >100ng/mL |

## Vitamine B12

Er bestaat veel controverse over de optimale afkapwaarden voor vitamine B12. Hoewel richtlijnen doorgaans aanraden te testen bij duidelijke klachten of bloedarmoede, zijn er ook aspecifieke symptomen zoals duizeligheid, vermoeidheid en concentratieproblemen die met een vitamine B12-tekort in verband worden gebracht[5]. Omdat een gebrek aan vitamine B12 het zenuwstelsel kan beschadigen en het risico op aandoeningen als de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie en andere neurodegeneratieve ziekten kan verhogen, is tijdige opsporing en correctie van groot belang[6].

Vitamine B12 speelt een cruciale rol is in diverse stofwisselingsroutes, waardoor functionele markers als methylmalonzuur en homocysteïne extra inzicht geven in de effectieve biologische beschikbaarheid. Als we kijken naar deze functionele merkers is aangetoond dat de concentratie van methylmalonzuur pas optimale waardes geeft[7] bij een vitamine B12-spiegel van ongeveer 250–260 pmol/L (ca. 340–350 ng/L). Daarom hanteert Synapse een hogere ondergrens voor insufficiëntie dan deze die wordt geadviseerd in de NICE richtlijnen[8] of door de hoge gezondheidsraad[9].

De bovengrens van het optimale gebied verschilt per labo: Synapse hanteert de bovengrens van het referentie-interval dat op je labverslag staat, of 771ng/L als het verslag er geen vermeldt.

Binnen Synapse gelden de volgende referentiewaarden[10]:

|  | Vitamine B12 |
| --- | --- |
| Tekort (rood) | ≤180ng/L |
| Insufficiëntie (oranje) | 180-265ng/L |
| Lichte insufficiëntie (geel) | 265-350ng/L |
| Optimaal (groen) | 350ng/L tot de bovengrens van het referentie-interval |
| Hoog (geel) | de bovengrens van het referentie-interval tot 1500ng/L |
| Zeer hoog (oranje) | ≥1500ng/L |

## Foliumzuur

Net als bij vitamine B12 bestaat er veel discussie[11] over de optimale afkapwaarden voor foliumzuur. Hoewel er brede consensus is over de noodzaak van foliumzuur-suppletie tijdens de zwangerschap, zijn eenduidige richtlijnen voor de algemene populatie buiten de zwangerschap moeilijker te vinden.

Om de optimale ondergrens voor foliumzuur te bepalen, gebruikt Synapse functionele markers[12] en kiest voor strengere cut-offs dan veel bestaande richtlijnen. Deze aanpak maakt

het mogelijk suboptimale foliumzuurspiegels vroegtijdig te signaleren.

De afkapwaarden[13] die wij hanteren zijn:

|  | Foliumzuur |
| --- | --- |
| Tekort (rood) | ≤3ng/mL |
| Insufficiëntie (oranje) | 3-3.75ng/mL |
| Lichte insufficiëntie (geel) | 3.75-4.5ng/mL |
| Optimaal (groen) | 4.5-16ng/mL |
| Hoog (geel) | 16-19ng/mL |
| Hoog (oranje) | 19-22ng/mL |
| Zeer hoog (rood) | ≥22ng/mL |

## Homocysteïne

Homocysteïne is een intermediair aminozuur in het methionine- en folaatmetabolisme en fungeert als een functionele integrator van de vitamine B-status (B2, B6, B9, B12) en choline [22]. Bij een tekort aan een of meerdere van deze cofactoren stijgt de homocysteïnespiegel. Naast nutritionele factoren dragen ook een verminderde nierfunctie (eGFR <60 mL/min) en genetische varianten in het MTHFR-enzym (c.677C>T) bij tot verhoogde waarden.

Verhoogde homocysteïne is geassocieerd met een verhoogde all-cause mortaliteit en met talrijke aandoeningen, in het bijzonder cardiovasculaire pathologie [23]. Voor veneuze trombose, perifeer arterieel lijden, coronaire atherosclerose en beroerte wordt een onafhankelijke en deels causale relatie beschreven. De onderliggende mechanismen omvatten oxidatieve stress, inflammatie en endotheeldisfunctie, met verminderde beschikbaarheid van stikstofoxide. Daarnaast is hyperhomocysteïnemie causaal gelinkt aan neurale buisdefecten en geassocieerd met cognitieve achteruitgang en dementie.

Interventie is gericht op optimalisatie van de inname van vitamine B2, B6, B9, B12 en eventueel choline of betaïne, wat de homocysteïnespiegel kan verlagen [23, 24]. Homocysteïne dient nuchter bepaald te worden, aangezien postprandiale methionine-inname tot een tijdelijke stijging kan leiden en zo de basale waarde kan overschatten [22].

Bij Synapse hanteren we de volgende cut-offs:

|  | Homocysteïne (μmol/L) |
| --- | --- |
| Optimaal | ≤8 |
| Normaal | 8-10 |
| Licht verhoogd | 10-12 |
| Verhoogd | 12-16 |
| Sterk verhoogd | >16 |

## Calcium

Calcium (Ca^2+) is het meest voorkomende mineraal in het menselijk lichaam (~1 kg). Ongeveer 99% ligt vast in bot en tanden, het resterende 1% circuleert vrij. Dit vrije (ionische) deel is onmisbaar voor spier- en hartcontractie, zenuwgeleiding, bloedstolling, enzymactivatie en hormonale signaaloverdracht. Het serumcalcium wordt daarom extreem strak geregeld door parathormoon (PTH), actief vitamine D en calcitonine.

In normale omstandigheden zal het calcium vrij stabiel blijven. De cut-off waarden[14] die door Synapse gehanteerd worden zijn:

|  | Calcium |
| --- | --- |
| Sterk tekort (rood) | ≤2.20mmol/L |
| Tekort (oranje) | 2.20-2.225mmol/L |
| Licht tekort (geel) | 2.225-2.25mmol/L |
| Optimaal (groen) | 2.25-2.60mmol/L |
| Hoog (geel) | 2.60-2.733mmol/L |
| Hoog (oranje) | 2.733-2.867mmol/L |
| Zeer hoog (rood) | ≥2.867mmol/L |

## Magnesium

Magnesium is een onmisbaar mineraal dat betrokken is bij meer dan 300 enzymatische reacties in het lichaam. Het ondersteunt spierontspanning, zenuwimpulsen, hartfunctie (inclusief hartritme en bloeddruk), botmineralisatie en energieproductie. Tekorten ontstaan vaak door chronische stress, maagdarmstoornissen, een eenzijdig voedingspatroon of medicatiegebruik.

Hoewel een lage serummagnesiumwaarde (hypomagnesiëmie) wijst op een tekort, sluit een normale waarde nog geen depletie uit; een 24-uurs urinebepaling kan aanvullende informatie geven. Klinisch kunnen spierkrampen, hartritmestoornissen, vermoeidheid, zwakte, concentratieproblemen en toegenomen stressgevoeligheid wijzen op een magnesiumtekort[15].

In normale omstandigheden zal het magnesium vrij stabiel blijven. De cut-off waarden[16, 17, 18] die door Synapse gehanteerd worden zijn:

|  | Magnesium |
| --- | --- |
| Sterk tekort (rood) | ≤0.5mmol/L |
| Tekort (oranje) | 0.5-0.625mmol/L |
| Licht tekort (geel) | 0.625-0.75mmol/L |
| Optimaal (groen) | 0.75-1.05mmol/L |
| Hoog (geel) | 1.05-1.233mmol/L |
| Hoog (oranje) | 1.233-1.417mmol/L |
| Zeer hoog (rood) | ≥1.417mmol/L |

## Zink

Zink is een essentieel spoorelement dat van nature in diverse voedingsmiddelen voorkomt. Het fungeert als co-factor voor honderden enzymen en is onmisbaar voor immuunfunctie, eiwit- en DNA-synthese, wondgenezing, celdeling en signaaltransductie. Daarnaast ondersteunt zink de groei en ontwikkeling tijdens zwangerschap, kindertijd en adolescentie, en speelt het een rol bij het smaakvermogen[19]. Risicofactoren voor een tekort zijn onder meer onvoldoende voedingsinname, chronisch alcoholgebruik en malabsorptieve darmziekten.

In de klinische praktijk dient het serum- of plasmazink als primaire marker, hoewel deze spiegel kan variëren naar geslacht, leeftijd, tijdstip van afname, infectie of hormonale veranderingen. De cut-off waarden die we bij Synapse hanteren zijn[20]:

| Zink | Man | Vrouw |
| --- | --- | --- |
| Sterk tekort (rood) | ≤0.50μg/mL | ≤0.50μg/mL |
| Tekort (oranje) | 0.50-0.62μg/mL | 0.50-0.62μg/mL |
| Licht tekort (geel) | 0.62-0.70μg/mL | 0.62-0.70μg/mL |
| Optimaal (groen) | 0.70-1.178μg/mL | 0.70-1.08μg/mL |
| Hoog (geel) | 1.178-1.219μg/mL | 1.08-1.153μg/mL |
| Hoog (oranje) | 1.219-1.259μg/mL | 1.153-1.227μg/mL |
| Zeer hoog (rood) | ≥1.259μg/mL | ≥1.227μg/mL |

## IJzer

IJzer maakt deel uit van hemoglobine en is dus onmisbaar voor het zuurstoftransport. Daarnaast zit het in diverse enzymen (o.a. cytochromen) en ondersteunt het energie- stofwisseling, groei en neurologische ontwikkeling. Wereldwijd is ijzertekort de meest voorkomende voedingstekort. Dit kan zowel voorkomen met anemie (IDA = Iron Deficiency Anemia) als zonder anemie (IDWA = Iron Deficiency Without Anemia). Ondanks dat het laatste vaak gemist wordt, kan het toch een grote invloed hebben op levenskwaliteit en vergroot onder meer bij chronisch hartfalen de morbiditeit en mortaliteit[21].

Omdat één laboratoriumparameter een vertekend beeld kan geven, beoordeelt Synapse altijd een ijzerprofiel:

- **Transferrine-saturatie (TSAT):** Verhouding gebonden ijzer/transferrine.
- **Ferritine** Weerspiegelt de ijzervoorraad, maar stijgt bij (chronische) inflammatie.

Onderstaande tabel geeft de grenswaarden weer die we hanteren. Een tekort leest Synapse af aan het ferritine; de transferrinesaturatie telt enkel mee om ijzerstapeling te herkennen.

| Uitslag | Man | Vrouw |
| --- | --- | --- |
| IJzertekort (rood) | Ferritine <15μg/L (Opmerking: Bij een acute ontsteking (CRP, bij voorkeur hsCRP, hoger dan 10 mg/L) zijn ferritine en saturatie onbetrouwbaar. Een ferritine onder 30 μg/L telt dan altijd als ijzertekort; een ferritine van 30 tot 100 μg/L of een saturatie onder 20% wordt niet als tekort gemeld, maar met een waarschuwing over de ontsteking.) | Ferritine <15μg/L |
| Mogelijk ijzertekort (oranje) | Ferritine 15-30μg/L | Ferritine 15-30μg/L |
| Gezond (groen) | Ferritine vanaf 30μg/L, met een gemeten saturatie | Ferritine vanaf 30μg/L, met een gemeten saturatie |
| IJzerstapeling (rood) | Saturatie >50% én ferritine >300μg/L | Saturatie >45% én ferritine >200μg/L |

Is de saturatie niet gemeten, dan beoordeelt Synapse een ferritine vanaf 30μg/L niet. Wie hemochromatose meldt, krijgt altijd de uitslag ijzerstapeling.

### IJzerstapeling

Deze factor verschijnt wanneer een lid hemochromatose meldt, of wanneer de bloedwaarden op ijzerstapeling wijzen: een transferrinesaturatie boven 50 % (mannen) of 45 % (vrouwen) samen met een ferritine boven 300 μg/L (mannen) of 200 μg/L (vrouwen). Erfelijke hemochromatose, meestal HFE C282Y-homozygotie, heeft een onvolledige penetrantie en uit zich vroeger bij mannen[25, 26]. De EASL-richtlijn hanteert een nuchtere transferrinesaturatie boven 45 % als aanleiding tot HFE-genotypering[25]; de ACG-richtlijn volgt dezelfde lijn[27].

Een hoog ferritine betekent vaker iets anders: metabole hyperferritinemie bij overgewicht, insulineresistentie en leververvetting is de meest voorkomende oorzaak, met meestal een normale transferrinesaturatie[28]. Onbehandelde ijzerstapeling leidt tot leverfibrose en cirrose, hepatocellulair carcinoom, diabetes, artropathie en cardiomyopathie; een ferritine boven 1.000 μg/L wijst op een verhoogd risico op gevorderde fibrose. Aderlatingen tot een ferritine van 50 à 100 μg/L zijn de behandeling, en eerstegraadsverwanten krijgen een screening[25].

Ontwikkeld en getoetst met de [medische adviesraad](https://synapse-lifestyle.com/nl/advisory-board) van Synapse.

## Referenties

1. Walawska-Hrycek, A., Hrycek, E., Galus, W., Jędrzejowska-Szypułka, H. & Krzystanek, E. Does Systematic Use of Small Doses of Vitamin D Have Anti- Inflammatory Effects and Effectively Correct Deficiency Among Healthy Adults? Nutrients 17, 352 (2025). https://doi.org/10.3390/nu17020352
2. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. (National Academies Press, Washington, D.C., 2011). https://doi.org/10.17226/13050
3. Holick, M. F. et al. Evaluation, Treatment, and Prevention of Vitamin D Deficiency: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 96, 1911– 1930 (2011). https://doi.org/10.1210/jc.2011-0385
4. Amrein, K. et al. Vitamin D deficiency 2.0: an update on the current status worldwide. Eur J Clin Nutr 74, 1498–1513 (2020).5. https://doi.org/10.1038/s41430-020-0558-y
5. Aparicio-Ugarriza, R., Palacios, G., Alder, M. & González-Gross, M. A review of the cut-off points for the diagnosis of vitamin B12 deficiency in the general population. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (CCLM) 53, (2015). https://doi.org/10.1515/cclm-2014-0784
6. Lachner, C., Steinle, N. I. & Regenold, W. T. The Neuropsychiatry of Vitamin B 12 Deficiency in Elderly Patients. J Neuropsychiatry Clin Neurosci 24, 5–15 (2012). https://doi.org/10.1176/appi.neuropsych.11020052
7. Muskiet, F. A. J. & Mathus-Vliegen, E. M. H. Commentaar Op Het ‘NHG-Standpunt Diagnostiek van Vitamine-B 12-Deficiëntie’. Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk vol. 40 (2015).
8. G. Jans & R. Devlieger, C. M. Vitamine B12 - Onmisbaar voor jong en oud. https://www.nice-info.be/nutrinews/vitamine-b12-onmisbaar-voor-jong-en- oud#:~:text=Aanbevolen%20dagelijkse%20hoeveelheid%20vitamine%20B12,4%2C5 %20%C2%B5g%20per%20dag.
9. Hoge Gezondheidsraad (HGR). Voedingsaanbevelingen voor België - 2016. Brussel: HGR; 2016. Advies nr. 9285.
10. Abildgaard, A., Knudsen, C. S., Hoejskov, C. S., Greibe, E. & Parkner, T. Reference intervals for plasma vitamin B12 and plasma/serum methylmalonic acid in Danish children, adults and elderly. Clinica Chimica Acta 525, 62–68 (2022). https://doi.org/10.1016/j.cca.2021.12.015
11. Pfeiffer, C. M. et al. Applying inappropriate cutoffs leads to misinterpretation of folate status in the US population. Am J Clin Nutr 104, 1607–1615 (2016). https://doi.org/10.3945/ajcn.116.138529
12. Khan KM, J. I. Folic Acid Deficiency. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls (2023).
13. Vos, M. J. et al. Folate reference interval estimation in the Dutch general population. Pract Lab Med 16, e00127 (2019). https://doi.org/10.1016/j.cca.2021.12.015
14. Office of Dietary Supplements. Calcium Fact Sheet for Health Professionals.
15. National Institutes of Health. National Institutes of Health - Office of Dietary Supplements. Magnesium - Fact Sheet for Health Professionals.
16. Rosanoff, A. et al. Recommendation on an updated standardization of serum magnesium reference ranges. Eur J Nutr 61, 3697–3706 (2022). https://doi.org/10.1007/s00394-022-02916-w
17. Yee, J. Magnesium: An Important Orphan. Adv Chronic Kidney Dis 25, 217–221 (2018). https://doi.org/10.1053/j.ackd.2018.04.001
18. Azem, R. et al. Serum magnesium, mortality and disease progression in chronic kidney disease. BMC Nephrol 21, 49 (2020). https://doi.org/10.1186/s12882-020-1713-3
19. Qu, X. et al. Serum zinc levels and multiple health outcomes: Implications for zinc- based biomaterials. Bioact Mater 5, 410–422 (2020). https://doi.org/10.1016/j.bioactmat.2020.03.006
20. National Institutes of Health - Office of Dietary Supplements. Zink - Fact Sheet for Health Professionals.
21. Al-Naseem, A., Sallam, A., Choudhury, S. & Thachil, J. Iron deficiency without anaemia: a diagnosis that matters. Clinical Medicine 21, 107–113 (2021). https://doi.org/10.7861/clinmed.2020-0582
22. Refsum, H. et al. Facts and recommendations about total homocysteine determinations: an expert opinion. Clin Chem 50, 3–32 (2004). https://doi.org/10.1373/clinchem.2003.021634
23. Smith, A. D. & Refsum, H. Homocysteine – from disease biomarker to disease prevention. J Intern Med 290, 826–854 (2021). https://doi.org/10.1111/joim.13279
24. Lever, M. & Slow, S. The clinical significance of betaine, an osmolyte with a key role in methyl group metabolism. Clin Biochem 43, 732–744 (2010). https://doi.org/10.1016/j.clinbiochem.2010.03.009
25. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on haemochromatosis. J Hepatol 77, 479–502 (2022). https://doi.org/10.1016/j.jhep.2022.03.033
26. Olynyk, J. K. & Ramm, G. A. Hemochromatosis. N Engl J Med 387, 2159–2170 (2022). https://doi.org/10.1056/NEJMra2119758
27. Kowdley, K. V. et al. ACG Clinical Guideline: Hereditary Hemochromatosis. Am J Gastroenterol 114, 1202–1218 (2019). https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000000315
28. Valenti, L. et al. Consensus Statement on the definition and classification of metabolic hyperferritinaemia. Nat Rev Endocrinol 19, 299–310 (2023). https://doi.org/10.1038/s41574-023-00807-6